Nieuws

Ben jij benieuwd naar de toekomst die we samen vormgeven, en naar de keuzes die jij nú maakt voor de generaties na ons? Tijdens de intieme, zintuiglijke en creatieve break-outsesse 'De Laatste Mens' verkenden we hoe wij als toekomstbewoners onze eigen verbeelding kunnen inzetten om na te denken over goed voorouderschap.

Gedurende anderhalf uur combineerden we een meeslepende luisterervaring met photovoice. Aan de hand van beelden gidsten we onszelf door het perspectief van de toekomst om betekenis te geven aan de keuzes van vandaag. Luisteren, verbeelden en samen reflecteren stonden centraal om te ervaren hoe toekomst, verleden en heden op een unieke manier samenkomen.

Door de 'wijsheid van het verre heden' te hanteren, onderzochten de deelnemers wat er gebeurt als we het antropocentrische perspectief – waarin de mens centraal staat en de natuur onderwerpt, loslaten. In plaats van de natuur te zien als een maakbaar instrument dat we strikt moeten beheren, daagde de sessie uit tot een diepere vraag: hoe worden we een goede voorouder voor de generaties én de natuur na ons?

1. Een Luisterervaring: De Natuur Herovert de Ruimte

De workshop opende met een collectieve, zintuiglijke audio-ervaring. Onder begeleiding van een stem, natuurgeluiden en dierengeluiden werden de deelnemers meegenomen naar een denkbeeldige toekomst waarin de mensheid is verdwenen en de aarde langzaam haar eigen koers hervindt.

• Het landschap van de toekomst: Zonder menselijk ingrijpen kwamen gemaal- en pompstations tot stilstand. Het waterpeil steeg en het landschap veranderde geleidelijk in een dynamisch netwerk van natte en droge zones. Kolonies reigers en wilde eenden streken neer in gebieden waar ooit strakke infrastructuur lag.
• Een dicht en nat bos: Binnen vijftig jaar transformeerde het stedelijke parklandschap tot een dicht, nat bos waarin wilde paarden en andere dieren zich vrij door de dichte begroeiing bewogen.
• Herstel van de nacht: Zonder de continue lichtvervuiling van de menselijke industrie en steden werden 's nachts alle sterren van de Melkweg weer in volle glorie zichtbaar.

Deze ervaring liet de deelnemers niet alleen de herstellende kracht van de natuur voelen, maar riep ook de fundamentele vraag op: wat is de werkelijke plek van de mens binnen het ecosysteem als we kijken vanuit het perspectief van de toekomst?

2. Photovoice & De Spiegel van Toekomstige Bewoners

Gewapend met de opgedane emoties en beelden verhuisde de groep naar een interactieve werkruimte. Verdeeld over twee groepen werkten de deelnemers via de photovoice-methode met foto's, uitspraken en reflectievragen. Vanuit hun rol als 'toekomstbewoners' keken zij terug op de keuzes van de huidige samenleving.

Tussen de twee groepen ontstond een opvallend grote consensus over de knelpunten van onze tijd:

• De vervreemding van de natuur: Beide groepen herkenden de schadelijke effecten van een doorgeschoten schaalvergroting en verstening.
• Het oude verhaal: Grijze wijken, aanhoudende droogte, betonnen parkeerterreinen, dode kikkers en verregaand gemechaniseerde tuinbouw.
• Het nieuwe verhaal: Natuur die simpelweg de ruimte krijgt om zichzelf te herstellen en te regenereren.
• Afhankelijkheid van technologie: Er vond een indringend gesprek plaats over de greep van moderne technologie op ons dagelijks leven.
• Digitale verslaving: Een deelnemer verwoordde de persoonlijke worsteling treffend: "Ik probeer van mijn telefoon los te breken, maar ik merk dat dat moeite kost."
• Kunstmatige Intelligentie (AI): Hoewel de technische mogelijkheden van AI fascinerend zijn, bleef de ethische kernvraag overeind: of en waarvoor we het doelbewust willen inzetten, in plaats van het ons blind te laten overkomen.

3. Adviezen uit de Toekomst voor de Mensen van Nu

Wat zouden onze nakomelingen ons willen meegeven als ze ons nu zouden kunnen toespreken? De geformuleerde adviezen uit de sessie draaiden niet om ingewikkelde technofixes, maar om vertragen, ruimte maken en herverbinden:

1. Breek de harde oppervlakken open: "Bouw langzaam druk op en breek het harde oppervlak open." Onze steden liggen op slot onder asfalt, beton en zwarte daken. Het fysiek openbreken hiervan is de allereerste stap naar herstel.
2. Geef de natuur de regie terug: De oplossing kan verrassend eenvoudig zijn. Leg bijvoorbeeld een gezonde laag substraat op een dak en geef de natuur vervolgens de ruimte om zich op eigen kracht te ontwikkelen. We hebben groen doelbewust uit onze leefomgeving verwijderd; we kunnen er nu bewust voor kiezen het terug te brengen.
3. Laat de controlezucht los: Goed voorouderschap vraagt om het loslaten van strakke beheersdrang. Niet alles hoeft tot achter de komma te worden gecontroleerd.

Conclusie: Stoppen met "Dansen op de Vulkaan"

De break-outsessie maakte haarscherp duidelijk dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten. Het fossiele verhaal en onze huidige manier van leven hebben direct bijgedragen aan klimaatverandering en biodiversiteitsverlies.

Doorgaan op de ingeslagen weg zonder wezenlijk iets te veranderen werd tijdens de sessie treffend omschreven als:

"Dansen op de vulkaan, maar dan boven op de bosbrand."

Kernboodschap voor de Dakenrevolutie

Voor de praktijk van groene daken levert De Laatste Mens een inspirerende opdracht op voor iedereen die werkt aan de gebouwde omgeving: wees een goede voorouder. Echte klimaatadaptatie vraagt niet alleen om slimme techniek, maar vooral om de moed om de strakke controle los te laten, het harde oppervlak van de stad (en het dak) open te breken, en de natuur weer de ruimte te geven om samen mee te leven.

De break-outsessie was een initiatief van Imagining Climate Futures.

Het project 'Imagining Climate Futures' is geselecteerd voor financiering vanuit het Science in Transition programma: een fonds dat inzet op échte samenwerking tussen wetenschap en de samenleving.

Met Imagining Climate Futures creëren jongeren samen hoopvolle, praktische klimaattoekomsten, om zich zo de besluitvorming over een opwarmende planeet toe te eigenen. Hiervoor zetten ze participatieve methoden in zoals photovoice, Future Ancestor Dialogue en de Climate Fresk, om Futures Literacy en handelingsperspectief bij jongeren te vergroten.

Bij de break-outsessie waren betrokken:

• Visueel antropoloog Karijn Kakebeeke vanuit de Picture Bridge Foundation (PBF),
• Lector Transformational Media Bianca Harms van NHL Stenden Hogeschool,
• onderzoekende kunstenaar en immersive storyteller Petra Ardai van SPACE/explorers of the continuous present en
• Laura Sofie van der Reijden van Beeld(ver)vormers https://beeldvervormers.nl/about-me/