Een groene oase op het dak van de Tolhuistuin

In Amsterdam-Noord ligt cultuurpodium Tolhuistuin. Op het dak van het Poortgebouw ligt een blauw-groen dak: een dak dat regenwater vasthoudt en vol staat met bloemen, grassen en kruiden.

Een dak met veel mogelijkheden

Het Poortgebouw is gebouwd in 1938 en was vroeger een laboratorium van Shell. Nu zijn er werkplekken, kantoren en vergaderruimtes, en cultuurpodium Tolhuistuin is de huurder. Het pand is van de gemeente Amsterdam. Voor het programma Duurzaam Gemeentelijk Vastgoed ging de gemeente aan de slag met zijn eigen vastgoed. Het dak van het Poortgebouw was daar een mooie kans: groot en niet beschermd als monument.

Voorsituatie dak Tolhuistuin, Poortgebouw

Maar wat moest er op dat dak komen? Tolhuistuin wilde graag een plek die bezoekers laat zien wat er mogelijk is. De gemeente wilde klimaatadaptatie en biodiversiteit. En het dak zelf zette grenzen: de draagkracht is niet overal gelijk, en het bitumen moest worden vervangen.

Nasituatie Tolhuistuin Poortgebouw

Van wensen naar een pakket van eisen

Wij begonnen met de vraag: wat past hier? We spraken met Tolhuistuin en de gemeente en zetten de mogelijkheden op een rij. Denk aan onderzoek naar klimaatadaptatie, educatie, ontmoeting en het laten zien van duurzame dakoplossingen. Het werd een samenspel van de wensen van de huurder, de mogelijkheden van het dak en de ambities van de gemeente.

Samen met de gemeente stelden we daarna een pakket van eisen op voor de uitvraag van het blauw-groene dak. Daarin staat wat het dak moet kunnen. De eisen waren onder andere als volgt:

• Water vasthouden. Het dak werkt als buffer voor regenwater en geeft dat vertraagd af.
• Levert een grote bijdrage aan de lokale biodiversiteit. De beplanting moest passen bij de omgeving, in overleg met een beplantingsexpert of ecoloog.
• Weinig onderhoud. Het technische systeem moet onderhoudsarm zijn en de beplanting niet te veel werk geven.
• Kwaliteit en garantie. Duidelijke eisen aan waterdichtheid, wortelwering en garantie.

Zo kregen de opdrachtgever en de aannemer een heldere basis voor het ontwerp en de uitvoering.

Een blauw én groen dak

Een blauw-groen dak combineert twee dingen. Het groene deel is de beplanting. Het blauwe deel is de waterbuffer onder het groen. Bij een bui houdt het dak regenwater vast, in plaats van dat alles in één keer naar het riool stroomt. In droge periodes kan de plantenlaag dat water gebruiken. Het water koelt ook het gebouw en de omgeving.

Benieuwd welke impact jouw groene dak maakt voor bijv. waterberging, meer biodiversiteit en CO2-reductie? Vul de impactmonitor in en krijg meteen resultaat voor jouw groene dak.

Impact meten van groen dak

70 tot 80 soorten, bloei het hele jaar

De beplanting is ontworpen door tuin- en landschapsontwerper Sandor Walinga van De Bloeimeesters. Het dak heeft zon en schaduw, en dat vraagt om een zorgvuldig gekozen mix. Er staan ongeveer 70 tot 80 soorten op, voornamelijk inheemse planten, aangevuld met soorten uit vergelijkbare klimaatzones.

Het plan is gemaakt voor bloei door het hele jaar. In het voorjaar zorgen bloembollen voor kleur, in de zomer volgen de vaste planten. Zo vinden bijen, vlinders en andere insecten in alle seizoenen voedsel en onderdak. De planten staan niet in strakke vakken, maar door elkaar. Dat geeft een natuurlijke uitstraling en betekent dat het dak zich de komende jaren verder ontwikkelt.

Het resultaat

In april 2024 zijn de planten op het dak gezet. Drie maanden later had het dak zich al mooi ontwikkeld, mede dankzij het natte voorjaar. Een dak als dit blijft zich ontwikkelen en vraagt dus om goed beheer. Ook hiervoor is De Bloeimeesters gevraagd om het onderhoud te doen.

Matthea de Jong, directeur van Tolhuistuin, zei daarover in een interview in Greenpro (september 2024): "Dit project past perfect bij onze ambitie om duurzaamheid en biodiversiteit te bevorderen op het terrein van de Tolhuistuin."

Lees het hele artikel in de daktuinenspecial van Greenpro: "Een dak dat biodiversiteit ondersteunt".

Een voorbeeld voor andere gebouwen

Het blauw-groene dak op het Poortgebouw laat zien wat er kan als gemeente, huurder en ontwerpers vanaf het begin samen optrekken. De gemeente Amsterdam schreef in 2026 ook over het project en noemt de intensieve samenwerking met Rooftop Revolution, ontwerpers en Tolhuistuin als reden dat het dak er is gekomen.